Jak czytać etykiety produktów spożywczych? Praktyczny poradnik konsumenta
Etykieta produktu spożywczego to jedno z najważniejszych źródeł informacji o żywności. Pozwala poznać skład produktu, jego wartość odżywczą, alergeny, warunki przechowywania oraz termin, do którego powinien zostać spożyty.
Czytanie etykiet nie wymaga specjalistycznej wiedzy. Warto jednak wiedzieć, które informacje mają największe znaczenie i jak prawidłowo je interpretować.
Od czego zacząć czytanie etykiety?
Najpierw należy sprawdzić nazwę żywności, a następnie wykaz składników.
Nazwa umieszczona na froncie opakowania może mieć charakter marketingowy. Dopiero dokładna nazwa produktu i informacje obowiązkowe pomagają ustalić, z jakim rodzajem żywności mamy do czynienia.
Przykładowo napój owocowy, nektar i sok owocowy to różne kategorie produktów. Podobnie jogurt naturalny różni się od deseru mlecznego.
Nie należy opierać decyzji wyłącznie na kolorystyce opakowania, ilustracjach owoców czy określeniach takich jak „domowy” lub „tradycyjny”.
Jak sprawdzić skład produktu spożywczego?
Podstawowa zasada jest prosta: składniki wymieniane są co do zasady w kolejności malejącej według ich masy w momencie wykorzystania do produkcji.
Jeżeli pierwszym składnikiem jest mąka pszenna, oznacza to, że stanowi największą masowo część składników użytych w recepturze.
W niektórych produktach istotna będzie również procentowa zawartość konkretnego składnika.
Warto sprawdzić:
- Pierwsze składniki na liście.
- Zawartość charakterystycznych składników, np. owoców, mięsa czy kakao.
- Rodzaj i ilość składników słodzących.
- Rodzaj zastosowanych tłuszczów.
- Obecność dodatków do żywności.
- Informacje o składnikach mogących powodować alergie.
Czy krótszy skład zawsze oznacza lepszy produkt?
Nie. Długość wykazu składników nie jest samodzielnym miernikiem jakości ani wartości odżywczej. Niektóre produkty wymagają większej liczby składników z uwagi na swoją recepturę i zastosowanie.
Istotniejsze jest to, jakie składniki zastosowano i w jakiej ilości.
Jak rozpoznać alergeny na etykiecie?
Informacje o alergenach mają szczególne znaczenie dla osób z alergiami pokarmowymi.
W wykazie składników alergeny objęte obowiązkiem oznaczania powinny być wyraźnie wyróżnione, np. pogrubioną czcionką.
Do składników wymagających szczególnej uwagi należą m.in. mleko, jaja, soja, orzeszki ziemne, określone orzechy, ryby i zboża zawierające gluten.
Warto rozróżniać dwie informacje:
Osoby z alergią powinny zawsze sprawdzać aktualne opakowanie konkretnego produktu, nawet jeśli wcześniej kupowały go wielokrotnie.
Jak odczytywać tabelę wartości odżywczych?
W przypadku większości żywności paczkowanej deklaracja wartości odżywczej obejmuje:
- Wartość energetyczną w kJ i kcal.
- Tłuszcz.
- Kwasy tłuszczowe nasycone.
- Węglowodany.
- Cukry.
- Białko.
- Sól.
Dane standardowo podawane są w przeliczeniu na 100 g albo 100 ml produktu. Dzięki temu można porównywać produkty o różnej wielkości opakowań.
Cukry a węglowodany
W tabeli wartości odżywczych cukry stanowią część węglowodanów.
Informacja „w tym cukry” obejmuje zarówno cukry naturalnie obecne w żywności, jak i cukry dodane. Sama wartość w tej pozycji nie mówi, jaka ich część została dodana podczas produkcji.
Dlatego warto czytać tabelę łącznie z wykazem składników.
Tłuszcz a kwasy tłuszczowe nasycone
Całkowita zawartość tłuszczu i zawartość kwasów tłuszczowych nasyconych to dwa różne parametry.
Produkty o podobnej ilości tłuszczu mogą różnić się jego składem. Ma to znaczenie szczególnie przy porównywaniu tłuszczów do smarowania, serów, przekąsek i gotowych dań.
Sól
Podana w tabeli ilość soli nie musi odpowiadać wyłącznie ilości soli dosypanej podczas produkcji. W deklaracji żywieniowej jest ona wyliczana na podstawie zawartości sodu zgodnie z zasadami znakowania.
„Najlepiej spożyć przed” a „Należy spożyć do” – jaka jest różnica?
Te dwa oznaczenia nie oznaczają tego samego.
Czy produkt bez konserwantów jest zawsze lepszy?
Nie ma jednej odpowiedzi dotyczącej wszystkich kategorii żywności.
Dodatki do żywności pełnią określone funkcje technologiczne, a dopuszczone do stosowania dodatki podlegają regulacjom dotyczącym bezpieczeństwa i warunków używania.
Samo określenie „bez konserwantów” nie oznacza automatycznie, że produkt ma korzystniejszy skład od wszystkich produktów konkurencyjnych.
Warto analizować cały produkt, a nie tylko jedną deklarację marketingową.
Jak porównywać dwa podobne produkty?
Najlepiej zestawić produkty należące do tej samej kategorii.
Przykładowo przy wyborze jogurtu naturalnego można sprawdzić zawartość białka, cukrów, tłuszczu i wykaz składników.
Przy porównywaniu makaronów znaczenie mogą mieć rodzaj surowca, zawartość białka i informacje o składzie.
W przypadku przetworów owocowych warto sprawdzić zawartość owoców, cukrów oraz charakter produktu.
Porównanie powinno dotyczyć cech istotnych dla danego rodzaju żywności, a nie polegać na poszukiwaniu jednej uniwersalnej wartości, która miałaby świadczyć o przewadze każdego produktu.
Jak wykorzystać informacje z etykiet przy wyborze produktów wyróżnionych?
W NajlepszyProduktSpozywczy.pl prezentowane są produkty i marki, które otrzymały wyróżnienia w ramach programów Ogólnopolskiego Plebiscytu „Innowacja, Jakość, Zaufanie i Prestiż”.
Wizytówki produktów mogą zawierać informacje o składzie, wartościach odżywczych, parametrach oraz zakresie przyznanego wyróżnienia.
Wyróżnienie konsumenckie nie zastępuje jednak etykiety ani nie stanowi automatycznego potwierdzenia określonych właściwości zdrowotnych lub żywieniowych produktu.
Najczęstsze pytania – FAQ
01Czy pierwszy składnik na etykiecie jest najważniejszy?
Pierwszy składnik występuje w największej ilości wagowej według zasad sporządzania wykazu składników. Nie oznacza to jednak, że samodzielnie przesądza o jakości produktu.
02Czy „bez dodatku cukrów” oznacza, że produkt nie zawiera cukrów?
Nie. Produkt może zawierać cukry naturalnie występujące w składnikach, np. owocach lub mleku.
03Czy wszystkie produkty muszą mieć tabelę wartości odżywczych?
Nie. Istnieją przewidziane przepisami wyjątki, choć dla większości paczkowanej żywności deklaracja jest obowiązkowa.
04Czy producent może zmienić skład produktu?
Tak. Receptury mogą się zmieniać, dlatego należy sprawdzać aktualną etykietę kupowanego opakowania.
Podsumowanie
Świadomy wybór żywności zaczyna się od zrozumienia informacji podanych na opakowaniu.
Najbardziej przydatne jest jednoczesne sprawdzenie nazwy produktu, listy składników, alergenów, wartości odżywczych oraz daty minimalnej trwałości lub terminu przydatności do spożycia.
Etykieta pomaga porównywać produkty i wybierać je zgodnie z własnymi potrzebami, bez opierania decyzji wyłącznie na reklamie.
Źródła
- Komisja Europejska – Food Information to Consumers, rozporządzenie (UE) nr 1169/2011.
- Komisja Europejska – Nutrition Labelling.
- Główny Inspektorat Sanitarny – „Najlepiej spożyć przed” i „Należy spożyć do”.
- Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych – zasady oznakowania żywności.